Rutyna w życiu dziecka do 3. roku życia

Rutyna jest powtarzalnym oraz przewidywalnym planem dnia i ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju maluszka. W świecie, który jest dla małego dziecka nowy i często nieprzewidywalny, stałość i uporządkowanie dnia zapewniają poczucie bezpieczeństwa.

W jakich aspektach rutyna ma znaczenie?

1. Poczucie bezpieczeństwa
Dziecko czuje się spokojniejsze i pewniejsze, jeżeli wie co się wydarzy później (np. jedzenie, zabawa, drzemka). Dziecko do 3 r.ż. nie nabyło jeszcze zdolności przewidywania i logicznego porządkowania wydarzeń. Przewidywalność pozwala zatem zmniejszyć lęk i napięcie u maluszka oraz zapewnić mu większy spokój w codziennym funkcjonowaniu.
Powtarzalny plan dnia sprawia, że:
 •  dziecko zaczyna rozpoznawać sekwencje zdarzeń (np. najpierw śniadanie, później zabawa),
 •  czuje, że świat jest uporządkowany,
 •  łatwiej znosi rozstania z rodzicem (np. w żłobku), bo wie, że po pewnym czasie przyjdzie mama/tata i zabierze je do domu.

2. Regulacja emocji
Dziecko do 3. roku życia nie jest w stanie samodzielnie regulować swoich emocji. Niezbędne jest więc wsparcie rodzica/opiekuna oraz przewidywalne środowisko. Ustalony harmonogram dnia pomaga mu lepiej radzić sobie z emocjami. Codzienna rutyna oznacza dla małego dziecka mniejsze rozdrażnienie (wynikające z nagłych zmian), łatwiejsze wyciszenie (np. wieczorne nawyki przed snem), ograniczenie ilości bodźców oraz wzmocnienie poczucia kontroli (dziecko wie, co nastąpi).

3. Wspieranie rozwoju biologicznego
Dziecięcy organizm funkcjonuje najlepiej, jeśli działa w uporządkowanym rytmie dobowym. Stałe pory snu i posiłków mają wpływ na efektywny wypoczynek, a także prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Ponadto regularność ma wpływ na apetyt i trawienie, prawidłowe wydzielanie hormonów oraz zmniejsza zmęczenie, a co za tym idzie także rozdrażnienie.

4. Nauka samodzielności
Systematyczne wykonywanie codziennych czynności (np. mycie rąk czy sprzątanie zabawek) uczy dziecko nawyków i stopniowo prowadzi do większej samodzielności. Dzięki temu maluszek poznaje zasady i normy (np. trzeba posprzątać po zabawie) oraz nabywa poczucie sprawczości. Jest to kluczowy etap, który przygotowuje naszego maluszka do dalszej edukacji i życia społecznego.

5. Wsparcie rozwoju poznawczego
Można śmiało stwierdzić, że podstawą uczenia się u dziecka do 3 r.ż jest powtarzalność. Ułatwia ona maluszkowi rozumieć zależności i kolejność zdarzeń (co jest po czym), co z kolei rozwija myślenie oraz pamięć (np. po kąpieli jest czytanie bajki). Pozwala zrozumieć pojęcie czasu (np. teraz, później). Rutyna stanowi fundament pod następujące w późniejszym okresie, bardziej złożone procesy poznawcze.

6. Relacje społeczne
Rutyna odgrywa znaczącą rolę również w relacjach dziecka z rodzicem/opiekunem (pozwala na budowanie zaufania) i rówieśnikami:
 •  maluszek chętniej współpracuje, gdy zna kolejność wykonywanych czynności,
 •  łatwiej reaguje na polecenia (np. teraz jemy obiad, później idziemy na spacer),
 •  odczuwa większy spokój  w grupie (np. w żłobku), gdzie dzień ma określony schemat.
Rutyna wspiera harmonijny rozwój maluszka. Zapewnia mu poczucie bezpieczeństwa, dzięki czemu może swobodnie poznawać świat, nawiązywać relacje i nabierać pewności siebie. Rutyna jest elastyczna (dostosowanie do potrzeb dziecka, by uniknąć stresu w wyjątkowych sytuacjach, np. choroba), ale powinna być przewidywalna. Wszelkie zmiany trzeba wprowadzać stopniowo.

Istotnym elementem rutyny są rytuały (np. czytanie tej samej bajki przed snem, spacer o podobnej porze dnia), które budują więź z rodzicem/opiekunem i zapewniają poczucie bliskości.