Jak wspierać rozwój mowy malucha na poszczególnych etapach?

Rozwój mowy to proces, który zaczyna się już w chwili narodzin. Choć pierwsze słowa pojawiają się dopiero około 1. roku życia, to fundamenty komunikacji budują się znacznie wcześniej. Rodzic ma w tym ogromną rolę – codzienne, naturalne interakcje stanowią najważniejszy „trening” dla mózgu dziecka.

Od narodzin do 3. miesiąca – budowanie fundamentów komunikacji
W tym okresie dziecko reaguje na głosy, wsłuchuje się w mowę dorosłych, zaczyna wydawać pierwsze dźwięki (głużenie).

Jak wspierać rozwój mowy?
•    Mów do dziecka od pierwszych dni – opisuj, co robisz, jaki jest dzień, co widzisz.
•    Zachowuj kontakt wzrokowy – to wzmacnia relację i uczy naprzemienności dialogu.
•    Reaguj na sygnały dziecka – uśmiechy, pomruki, ruchy rączkami. Odpowiadaj słowami, jakby to była rozmowa.
•    Czytaj i śpiewaj – melodyjna mowa jest dla noworodka szczególnie atrakcyjna.
•    Unikaj nadmiernego hałasu i elektroniki – telewizor czy radio w tle utrudniają dziecku skupienie na głosie rodzica.

Od 3 do 6 miesięcy – głużenie i wokalizacja
Dziecko bawi się głosem, eksperymentuje z wysokością, zaczyna wymawiać samogłoski.

Jak wspierać?
•    Naśladuj dźwięki dziecka – wzmacniasz w ten sposób naturalną potrzebę komunikacji.
•    Stosuj zabawy dźwiękonaśladowcze („muuu”, „hau hau”, „bam”).
•    Pokazuj świat słowami: „To jest lampka. Lampka świeci”.
•    Ćwicz motorykę ust poprzez zabawę – cmokanie, parskanie, robienie „rybki”.
•    Dużo uśmiechu i czułości – pozytywne emocje pobudzają dziecko do wokalizacji.

Od 6 do 12 miesięcy – gaworzenie i pierwsze słowa
Dziecko zaczyna gaworzyć („ma-ma”, „ba-ba”), rozumie proste polecenia, gestykuluje, wskazuje palcem.

Jak wspierać mówienie?
•    Wymawiaj słowa wolno i wyraźnie – dziecko uczy się przez naśladowanie.
•    Nazywaj emocje i potrzeby dziecka – „Widzę, że jesteś zmęczony”, „Chcesz mleka?”.
•    Czytaj książeczki z obrazkami – pokazuj i nazywaj: „To jest kot. Kot robi miau”.
•    Wprowadzaj rutyny językowe – powtarzające się zwroty w zabawie, przy jedzeniu, kąpieli.
•    Reaguj na gesty i wskazywanie, rozbudowując je słowami: „Widzę, że pokazujesz piłkę. Chcesz piłkę?”.

Od roku do 2 lat – intensywny rozwój słownictwa
Dziecko zaczyna mówić pierwsze słowa, a następnie łączyć je w dwuwyrazowe wypowiedzi („mama daj”, „jeszcze mleko”).

Jak wspierać?
•    Bądź modelem poprawnej mowy – zamiast poprawiać, powtarzaj zdanie w dobrej formie- jeśli dziecko wskazując na lalę powie „”jaja!”, odpowiedz „Tak, to lala!”
•    Rozszerzaj wypowiedzi dziecka – jeśli dziecko powie „piesek”, odpowiedz: „Tak, to duży piesek biegnie!”.
•    Dawaj wybór (zamiast zgadywania): „Chcesz banana czy jabłko?”.
•    Wspieraj samodzielność – im więcej doświadczeń, tym bogatszy rozwój języka.
•    Czytaj codziennie – krótkie, powtarzalne rymowanki i wierszyki są idealne.

Od 2 do 3 lat – zdania i rozmowy
Dziecko zaczyna tworzyć proste zdania, zadaje wiele pytań, rozumie dużo więcej, niż potrafi powiedzieć.

Wspieranie mowy na tym etapie:
•    Prowadź rozmowy – nawet krótkie, ale oparte na realnej wymianie.
•    Zadawaj pytania otwarte („Co najbardziej lubisz w parku?”).
•    Zachęcaj do opowiadania o tym, co widzi lub przeżyło.
•    Ogranicz elektronikę – pasywne bodźce utrudniają rozwój kompetencji językowych.
•    Wprowadzaj bardziej złożone książki, historyjki obrazkowe.

Styl mówienia rodzica jest ważniejszy niż specjalne ćwiczenia

Badania potwierdzają, że najsilniej rozwój mowy wspiera tzw. mowa skierowana do dziecka: spokojna, melodyjna, wolna i pełna emocjonalnej responsywności.
Dziecko uczy się przede wszystkim przez relację, naśladowanie i naturalne codzienne sytuacje.

Czego unikać, by nie hamować rozwoju mowy?
•    Nadmiernego korzystania z ekranów.
•    Mówienia „jak do dziecka” z błędami językowymi (np. „piesek hau hau jeść”).
•    Zgaduj-zgaduli — lepiej proponować dziecku wybór, niż czytać w myślach.
•    Pośpiechu i wyręczania w komunikacji.
•    Zbyt złożonych bodźców w tle (hałas, wiele rozmów naraz).

Podsumowanie
Rozwój mowy dziecka zaczyna się od pierwszych dni życia i przebiega etapami, w których kluczową rolę odgrywa codzienny kontakt z rodzicem. Najważniejsze narzędzia to: rozmowa, czytanie, reagowanie na potrzeby dziecka, wspólne zabawy oraz cierpliwość. Nie trzeba skomplikowanych ćwiczeń – wystarczy świadoma, ciepła obecność.