Pierwsze relacje dzieci w grupie

Intensywny rozwój społeczny i emocjonalny przypada na pierwsze lata życia dziecka. W tym okresie bowiem kształtują się podstawy przyszłych relacji międzyludzkich. Już od najwcześniejszych miesięcy życia dziecko stopniowo uczy się funkcjonowania wśród innych. W pierwszych trzech latach dzieci przebywające w grupie uczą się podstaw komunikacji, wyrażania i nazywania emocji, obserwują zachowania i reakcje innych. W tym czasie budowane i rozwijane jest poczucie bezpieczeństwa.

Pierwsze kontakty między dziećmi
W pierwszym roku życia dziecka pojawia się zainteresowanie innymi osobami – dziecko obserwuje je, reaguje uśmiechem oraz nawiązuje kontakt wzrokowy. Na tym etapie relacje mają bardzo podstawowy charakter. Maluszki obserwują i uczą poprzez naśladowanie.
Pierwsze, krótkotrwałe interakcje zauważalne są dopiero około drugiego i trzeciego roku życia (np. podawanie zabawek, próby wspólnej zabawy czy reagowanie na działania innych dzieci). Jednakże relacje te mają charakter nietrwały i są silnie zależne od emocji.

Dlaczego maluszki mają trudności w relacjach?
Jedną z kluczowych przyczyn jest tzw. egocentryzm rozwojowy. Dziecko do 3 r.ż. postrzega świat w dużej mierze ze swojej perspektywy – nie rozumie jeszcze w pełni potrzeb i uczuć innych osób. Z tego właśnie powodu małe dzieci zabierają zabawki innym, nie chcą się dzielić oraz miewają trudności w czekaniu na swoją kolej. Warto w tym miejscu wspomnieć, drodzy Rodzice, że jest to naturalny element rozwoju.
Ponadto maluszki uczą się rozpoznawać i regulować emocje, dlatego niejednokrotnie wynikiem frustracji czy braku umiejętności wyrażania emocji w inny sposób będą reakcje takie jak płacz, krzyk czy nawet popychanie.  

Znaczenie emocji i poczucia bezpieczeństwa
Relacje społeczne małych dzieci są silnie związane z ich stanem emocjonalnym. Dziecko, które czuje się bezpiecznie chętniej podejmuje kontakt z innymi. Niezmiernie ważna dla dziecka jest obecność wspierającego rodzica/opiekuna. Stanowi to bowiem bazę do eksplorowania świata – w tym także nawiązania relacji z rówieśnikami.

Jaka jest zatem rola rodzica/opiekuna w budowaniu relacji?
Dziecko do 3 r. ż. nie jest w stanie uczyć się relacji samodzielnie. Wymaga wsparcia rodzica/opiekuna.  
Małe dziecko stopniowo nabywa umiejętność funkcjonowania w grupie, dlatego też zadaniem rodzica/opiekuna jest:
•    kształtowanie właściwych zachowań (np. proszenia, dzielenia się, czekania na swoją kolej, przepraszania),
•    rozpoznawanie i nazywanie emocji oraz potrzeb małego dziecka,
•    pomoc w rozwiązywaniu konfliktów,
•    tworzenie bezpiecznych warunków do kontaktów z rówieśnikami.

Kiedy więc można zaobserwować pierwsze przejawy współpracy?
Pierwsze formy prawdziwej współpracy pojawiają się pod koniec 3 r.ż. Pomimo występowania konfliktów, dzieci potrafią nawiązać dłuższe i bardziej świadome relacje. Na tym etapie rozwoju podejmują wspólne działania, uczestniczą w prostych zabawach tematycznych i coraz lepiej przyswajają zasady funkcjonowania społecznego.

Poznanie i zrozumienie uwarunkowań relacji u dzieci do 3 r.ż. pozwoli rodzicom/opiekunom zapewnić odpowiednie wsparcie w pierwszych doświadczeniach społecznych oraz ułatwi im tworzenie bezpiecznego środowiska sprzyjającego harmonijnemu rozwojowi dziecka.
Kluczowe znaczenie w rozwoju społecznym, emocjonalnym oraz poznawczym dzieci do 3 r. ż. mają zarówno relacje z rówieśnikami, jak i dorosłymi.
W tym okresie rozwoju dzieci uczą się przede wszystkim przez obserwację, naśladowanie i interakcję.